Jastrzębie

Nazwa wsi pochodzi od przymiotnika jastrzębi, określającego miejsce gdzie było dużo jastrzębi. Jastrzębie w XV w. związane było z Chylicami, z tamtejszym dworem książęcym. Miejscowość nosiła nazwę odmienną od dzisiejszej: Jastrząbia lub Jastrzębia Wola.

Po włączeniu Mazowsza do Królestwa Polskiego, położona była w ziemi czerskiej, w powiecie (sądowym) czerskim, w parafii Jazgarzewo. Według jednych źródeł stanowiła własność królewską, ale w rejestrze skarbowym z 1576 r.3 łany w „Woli Jastrzembiej” posiadał Wawrzyniec Cedrowski. Nazwisko rodziny szlacheckiej Cedrowskich herbu Odrowąż pochodzi od nazwy wsi Cedrowice, leżącej także w ziemi czerskiej (obecnie Cendrowice w gminie Góra Kalwaria). Najstarszym znanym przedstawicielem tej rodziny był Stanisław z Cedrowic i Sobikowa, żonaty z Przechną Ducką, żyjący w XV w. Dzieci z tego małżeństwa nosiły imiona: Jakub, Dobiesław, Małgorzata, Barbara, Zuchna, Elżbieta, Marta i Świątka. Dobiesław, podsędek czerski w 1511 r., pozostawił 8 synów m.in. Marcina i 4 córki. Wawrzyniec był jednym z 5 synów Marcina, podpisarza ziemskiego czerskiego w 1532 r., wicepodkomorzego czerskiego w 1541 r., podstarościego w 1550 r. i sędziego czerskiego w 1552 r., żonatego z Anną z Drwalewic. Wawrzyniec Cedrowski zawarł związek małżeński z Katarzyną Mlekicką. Wiadomo jest, że miał z nią córkę Zofię, która wyszła za mąż za Walentego Uwielińskiego.

W 1660 r. Jastrzębie nadal należało do dworu w Chylicach, ale po potopie szwedzkim nie było w nim osadników. „Pola wszystkie puste leżą, poddanego żadnego na nich nie masz, żadnego też pożytku nie czyni” – zapisali lustratorzy królewscy poszukujący żródeł dochodów władcy.

Stan ten nie uległ zmianie do końca XVIII w. W lustracji z 1765 r. czytamy, że Jastrzębia „lasami i chrostami zarosła, żadnego pożytku z niej nie masz”.

Już w okresie Księstwa Warszawskiego Jastrzębie należało do dóbr ziemskich Wilanów, do gminy Żabieniec. W 1811 r. w kościele w Piasecznie odbył się ślub Jana Marcelego Dzięciołowskiego, gajowego lasów chojnowskich, który mieszkał w Jastrzębiu, z Julianną Konstancją Brudzińską, mieszczką piaseczyńską. Pan młody był synem Grzegorza, leśniczego lasów wilanowskich i Franciszki z Nalewczyńskich. Jest to pierwszy po długiej przerwie ślad świadczący o ponownym zasiedleniu tego miejsca.

Kolejnym gajowym „lasów Jaśnie Wielmożnego Hrabi Alexandra Potockiego, w miejscu zwanym Jastrzębie, w domu pod numerem pierwszym mieszkającym” był Feliks Nalewczyński.

Na mapie wojskowej z 1839 r. Miejscowość tę opisano jako folwark Jastrzębie. Od tego roku w aktach urodzonych, małżeństw i zgonów parafii Jazgarzew wymienieni są mieszkańcy Jastrzębia, koloniści-gospodarze. Administracja dóbr wilanowskich osadziła tu na koloniach wolnych chłopów, którzy płacili czynsze dzierżawne. Wydaje się, że wówczas nastąpiło zagospodarowanie pustych gruntów w okolicy Jastrzębia. W 1855 r. odnotowujemy aż 6 zgonów w tej niewielkiej wsi. To epidemia cholery zbierała i tu także swoje żniwo. W poprzednich latach umierał przeważnie jeden mieszkaniec Jastrzębia w ciągu roku kalendarzowego. Feliksowi i Justynie z Młochockich Krasnodębskim zmarła córka Salomea Rozalia licząca 2 miesiące. Rodzina Stanisława i Marianny z Obłąkowskich Nalewczyńskich straciła dziewięcioletniego syna Michała. W podobnym wieku był Andrzej Masierowicz, syn Feliksa i Ewy z Pawłowskich. Katarzyna z Gawrysiów Małecka pochowała na cmentarzu jazgarzewskim najpierw swego męża Macieja, następnie sześcioletniego syna Antoniego (jedno z sześciorga swych dzieci). Wdowa zmarła jeszcze w tym samym roku. Pozostały sieroty: Marianna, Józefa, Stanisław, Ludwik i Franciszek.

Około 1833 r. w sąsiedztwie wsi-kolonii Jastrzębie, bliżej traktu z Piaseczna do Góry Kalwarii wzniesiono gajówkę Zapole. Po raz pierwszy ta nazwa miejscowa pojawia się w aktach stanu cywilnego parafii Jazgarzew w 1833 r., przy okazji chrztu dziecka gajowego Michała Jarosińskiego, Aleksandra Franciszka. Mieszkali tu także smolarze Paweł Osęka i Urban Czapski. Znamy nazwisko kolejnego gajowego z Zapola Szymona Cywińskiego, który zmarł w 1843 r. i pozostawił żonę Konstancję oraz córki: Marcjannę, Mariannę i Petronelę. Funkcję tę pełnili przed powstaniem styczniowym: Walenty Samborski, Wawrzyniec Piekarski i Walenty Majewski.

Jest wielce prawdopodobne, że Stefanów (Nowy Żabieniec), stanowiący obecnie część wsi Żabieniec wyrósł wokół dawnego Zapola (w 1921 r. leśnictwo Zapole spisano łącznie z folwarkiem Chojnów, podobnie jak leśnictwa Zalesie i Zimny Dół).

Od 1867 r. Jastrzębie i Zapole znalazły się w gminie Jazgarzew. Nazwa Jastrzębie występuje w tekstach pisanych przemiennie w wersjach Jastrzębia i Jastrzębie (w formach rodzaju żeńskiego i nijakiego).

W 1867 r. na podstawie ukazu carskiego z 1864 r. wydzielono we wsi Jastrzębie 9 osad, które otrzymali na własność następujący włościanie: Stanisław Nalewczyński, Feliks Krasnodębski, spadkobiercy Macieja Małeckiego, spadkobiercy Sylwestra Deteckiego, Karol Hening, Ewa Majerowicz, Wojciech Świątek i Karol Pers. W ciągu roku mieli prawo otrzymywać po jednokonnej furze zbieraniny z lasów chojnowskich. Oprócz tego otrzymali możliwość wypasu w części lasu chojnowskiego 9 krów i 14 cieląt. W zamian za zrzeczenie się wymienionych serwitutów leśnych i pastwiskowych włościanie dostali dodatkowy przydział lasu w 1875 r. Jednak w 1881 r. do tzw. tabeli likwidacyjnej wsi dopisano prawo do korzystania z serwitutów leśnych w lasach dóbr Wilanów, Pilawa litera A i Żabieniec litera B.

Podczas spisu ludności Polski 30 września 1921 r. wieś Jastrzębie (w dokumentacji spisu Jastrzębia) liczyła 15 budynków i 86 mieszkańców, wyłącznie katolików. Pewna część gruntów w Jastrzębiu miała urządzoną hipotekę pod nazwą „Kolonia Adamówka Wilanowska”.

W 1936 r. „zjechał na grunt do kolonii” komisarz ziemski ze Starostwa Powiatowego w Grójcu, z zadaniem uregulowania prawa własności gruntów dworskich przejętych przez mieszkańców Jastrzębia w drodze dzikiej parcelacji.

Od 1955 r. Jastrzębie należało do gromady Żabieniec, a po likwidacji Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w tej miejscowości, od 1968 r. do gromady Chylice. Od początku 1973 r. położone jest w gminie Piaseczno.

Ewa i Włodzimierz Bagieńscy